Gala konkursu Dobry Wzór już 17 listopada 2022

Zmarła Aleksandra Michalak-Lewińska, zasłużona projektantka tkanin oraz pracownik badawczy Instytutu Wzornictwa Przemysłowego

Zmarła Aleksandra Michalak-Lewińska, zasłużona projektantka tkanin oraz pracownik badawczy Instytutu Wzornictwa Przemysłowego

blank

Aleksandra Michalak-Lewińska (1927–2022)

Z głębokim żalem żegnamy zmarłą w dniu 22 czerwca 2022 roku, w wieku 95 lat  artystę-plastyka Aleksandrę Michalak-Lewińską – długoletnią, zasłużoną  projektantkę tkanin oraz pracownika badawczego Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Jedną z ostatnich „pionierów” IWP.

Urodzona w 1927 roku w Klementynowie k. Piotrkowa Tryb. Absolwentka Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych; późniejszej ASP w Łodzi (Wydział Włókienniczy, pod kier. prof. Marii Obrębskiej-Stieberowej)(1953). Z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego związała się zawodowo już w trakcie studiów, w 1951 roku. W trakcie wizyty na łódzkiej uczelni założycielka IWP – Wanda Telakowska wypatrzyła zdolną studentkę i zaproponowała jej pracę w nowo powstałym Zakładzie Tkanin.

Dołączyła do wielopokoleniowej czołówki utalentowanych projektantów tkanin.  Tworzyli zarówno doświadczeni artyści, jak: Stefania i Andrzej  Milwiczowie, Anna Fiszer, Zofia Butrymowicz, Krystyna Szczepanowska oraz wkraczający dopiero  na rynek młodzi projektanci: Alicja Gutkowska-Wyszogrodzka, Danuta Paprowicz-Michno, Danuta Teler-Gęsicka, Jolanta Owidzka, Anna Orzechowska, Anna Nikołajczuk, Kazimiera Gidaszewska.

W latach 50-tych w IWP powstało kilkaset wzorów dekoracyjnych tkanin użytkowych (odzieżowych, zasłonowych, obrusowych),  w większości szybko wdrażanych  do produkcji m.in.  w Laboratorium Przemysłu Bawełnianego i Jedwabniczego w Łodzi,  Zakładach Przemysłu Lniarskiego w Walimiu a także w Zakładach „Pierwsza”, „Ortal”, „Milanówek”, „Fasty” a także krótkie serie również w IWP. Projektowano w różnych technikach i gatunkach tkanin – w tkaninach drukowanych (druku natryskowym, filmodruku, druku rotacyjnym), żakardowych, ręcznie malowanych, jedwabiu, lnie, bawełnie, tkaninach sztucznych.

 Wypracowano wówczas charakterystyczną dla stylu  lat 50-tych linię wzorów ; były to motywy abstrakcyjne, roślinne i zwierzęce oraz nawiązujące do propagowanej wtedy twórczości ludowej. Te ostatnie powstały w oparciu o motywy z ludowych wycinanek, pisanek, kilimów, koronkarstwa i malarstwa. Zorganizowano w tym celu  zespoły (kolektywy) złożone z uzdolnionych twórców ludowych – amatorów, którzy pod działali pod nadzorem profesjonalnych artystów plastyków IWP.

Była to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie społeczne, a jednocześnie spełnienie idei Wandy Telakowskiej –  projektowania „na co dzień i dla wszystkich”.

Wyróżniającą się postacią w tym zespole była również Aleksandra Michalak-Lewińska. Autorka kilkudziesięciu projektów tkanin dekoracyjnych i odzieżowych, które wciąż zachwycają  nowatorstwem wzorów, bogactwem ornamentów i barw ; po latach wiele z nich zasłużenie stało się ikonami polskiego designu.  Współorganizatorka kolektywów ludowych – pisankarek ze wsi Krzczonów i Kunów (Lubelskie) (1954-55) ; hafciarek (Żywiecczyzna) (1957) oraz wycinankarek ze wsi Zakościele i Kraśnica (Opoczyńskie) (1962).

Po reorganizacji IWP w 1960 roku Zakład Tkanin IWP został przeniesiony do powstałego wtedy Centralnego Biura Wzornictwa Przemysłu Lekkiego. Aleksandra Lewińska pozostała w IWP, dołączając do  Zakładu Estetyki Wnętrz, gdzie kontynuowała swoje prace badawcze dotyczące roli tkaniny, barwy i światła we wnętrzu. Od 1965 roku już w ramach powstałej wtedy Pracowni (Zakładu) Barwy  opracowywała  zagadnienia kolorystyki szkół podstawowych. Był to fragment osobnego, dużego tematu IWP – kompleksowego wyposażenia „Szkół Tysiąclatek”, tj. mebli szkolnych i całych klasopracowni oraz odzieży i tornistrów dla uczniów.

W 1967 roku zajęła się tematem kolorystyki naczyń emaliowanych używanych we współczesnej kuchni. W latach 1969-70 znalazła się w Zakładzie Środowiskowych Inwencji Plastycznych kierowanym przez prof. Wandę Telakowską. Powierzono jej zadanie zorganizowania nieprofesjonalnych robotniczych  zespołów twórczych na terenie Górnego Śląska i Zagłębia. W Domu Kultury w Zabrzu, z uzdolnionymi plastycznie górnikami oraz młodzieżą, pracowała nad stworzeniem wzorów, które posłużyły do stworzenia kolekcji tkanin użytkowych.

Jednocześnie w ramach współpracy z Zakładem Szkolenia prowadziła w IWP kursy i szkolenia dla projektantów, inżynierów, pracowników przemysłu lekkiego i handlu, nauczycieli i studentów (1968-69).

W 1971 roku powróciła do Zakładu Barwy i Światła, do badań nad kolorystyką wnętrz, które kontynuowała aż do emerytury w roku 1982. Powstały wówczas nowatorskie prace, atlasy i wzorniki barw odnoszące się do wyposażenia wnętrz mieszkalnych, oceny barwności w architekturze warszawskich osiedli czy oryginalne opracowanie tabel barw środowiska przyrodniczego. Włączyła się też do powołanego w 1980 roku międzyzakładowego Zespołu zajmującego się tematem standaryzacji we wzornictwie.  W IWP opracowano wówczas zagadnienia standardowych  elementów wyposażenia wnętrz, wyrobów codziennego użytku, sprzętów AGD, tkanin. Jako specjalistka od problematyki barwy uczestniczyła w opracowaniu kart kolorów „standard” dla tych zagadnień. Po roku 1982 Artystka pozostała jeszcze czynna zawodowo jako główny specjalista w COBR Przemysłu  Lniarskiego w Żyrardowie. Współpracowała wtedy z IWP aż do roku 1989, doprowadzając do  wyprodukowania  kolekcji standardowych tkanin lniano-bawełnianych zaprojektowanych wtedy w IWP. Uwieńczeniem tych prac było zorganizowanie w IWP  dwóch dużych wystaw „Polski Len” (1989 i 1994).

Niezależnie od pracy w IWP, za zgodą dyrekcji, Aleksandra Lewińska pracowała jako inspektor wzornictwa w Ministerstwie Przemysłu Lekkiego (1952-53); konsultant w Zjednoczeniu Tkanin Jedwabnych i Dekoracyjnych (1954-67) ; kierownik artystyczny i projektant w Zakopiańskich Warsztatach Wzorcowych „Cepelia” (1955-72) ; główny specjalista ds. wzornictwa w COBR Przemysłu Lniarskiego w Żyrardowie (1972-89).

Stypendystka ONZ w krajach skandynawskich (1965), co zaowocowało szeregiem późniejszych prac i artykułów poświęconych szczególnie wzornictwu fińskiemu.

Równolegle, przez cały czas kariery zawodowej Artystka nie zaprzestała swej indywidualnej  działalności twórczej. Projektowała tkaniny unikatowe  – gobeliny, kilimy, sumaki i dywany ; w sumie powstało kilkadziesiąt wzorów.

Jej prace były pokazywane i wielokrotnie nagradzane m.in. na wystawach i konkursach krajowych i zagranicznych, stając się  ozdobą wielu kolekcji muzealnych i prywatnych. Ostatnio mogliśmy je podziwiać m.in. na wystawach „Wiecznie Młode-Polski Vintage” (2007); „Chcemy być nowocześni” (2011) a w 2021 roku na zorganizowanej przez IWP wystawie plenerowej w Galerii WZ w Warszawie. Od 2017 roku stanowią również element stałej ekspozycji wzornictwa w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Za działalność projektową wyróżniona m.in.  Srebrnym Krzyżem Zasługi, odznaką MKiS „Zasłużony Działacz Kultury” i licznymi nagrodami resortowymi.

Pani Aleksandra Michalak-Lewińska pozostanie w naszej Pamięci jako osoba serdeczna, zawsze życzliwa dla Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Od wielu lat, będąc już na emeryturze wielokrotnie gościła w IWP na organizowanych  wystawach i imprezach, bardzo chętnie dzieląc się bogatym doświadczeniem zawodowym oraz służąc nam swoją cenną radą i pomocą.

WYBRANE  PROJEKTY

blank

projekt nadruku na tkaninę – wz. nr 6004 (1954)

blank

tkanina drukowana odzieżowa wz. nr 6011 i sukienka z tej tkaniny (1954)

blank

tkanina jedwabna drukowana „Fakturalne Kwiaty” wz. nr 6016 (1954)

blank

Tkanina odzieżowa „bukiet rzeszowski” wz. nr 6024 oraz spódnica z tej tkaniny (1954)

blank

Tkanina drukowana jedwab – wz. nr 7003 oraz kostium damski z tej tkaniny (1955)

blank

projekt nadruku na jedwab „Grochy i róże” – wz. nr 7020 (1956)

blank

Aleksandra Lewińska podczas zajęć z twórczyniami ludowymi (1956-57)

blank

Tkanina drukowana lniana „Statki/Okręty” (1958-59)

blank

Kilim poziomy „Oscypek” (wyk. Zakopiańskie Zakłady Wzorcowe „Cepelia”) (1964)

blank

Kilim „Gadziki” (wyk. Zakopiańskie Zakłady Wzorcowe „Cepelia”) (1969)

blank

Kurs dla konstruktorów przemysłu maszynowego, IWP (1969)

blank

Fragment pracy badawczej „Zasady stosowania koloru we wnętrzu mieszkalnym” (1972)

blank

Wizyta Aleksandry Lewińskiej w IWP (2019)

blank

blank

Tkaniny Aleksandry Lewińskiej na prezentacji w Bibliotece IWP (2021)

PUBLIKACJE:

KSIĄŻKI

  1. Zarys technologii druku na tkaninie.- Warszawa: Wydaw. Przemysłu Lekkiego i Spożywczego  (1964)  [wraz z Bolesławem Tarchalskim]
  2. Drogi do fińskiego wzornictwa.- Warszawa: IWP  (1989)

ARTYKUŁY W CZASOPISMACH

  1. Uwagi na temat metod projektowania. – Biuletyn IWP. Dod. do miesięcznika Przemysł Włókienniczy 1956 nr 3-4
  2. Uwagi na temat koloryzacji wzorów. – Biuletyn IWP. Dod. do miesięcznika Przemysł Włókienniczy 1956 nr 7-8
  3. Barwa w szkole.- Wiadomości IWP 1967 nr 8-9
  4. Szwecja – kraj pięknego standardu.- Wiadomości IWP 1967 nr 12
  5. Rodzimość i nowoczesność we wzornictwie fińskim.- Wiadomości IWP 1970 nr 9-10
  6. Mieszkanie fińskie jako środowisko życia człowieka.- Wiadomości IWP 1970 nr 11-12
  7. Fińska sztuka użytkowa (przemysłowa i rękodzielnicza).- Wiadomości IWP 1974 nr 5-6
  8. Recenzja wystawy „Skandynawskie wzornictwo przemysłowe”, IWP 1974.-  Wiadomości IWP 1975 nr 1-2
  9. Plastyk – animator w projektanckich zespołach ludowych.- Wiadomości IWP 1978 nr 4
  10. Wzornictwo tkanin.-  Wiadomości IWP 1986 nr 6
  11. Polski len.- Wiadomości IWP. Design 1992 nr 6

PRACE BADAWCZE IWP

  1. Przeeksperymentowanie możliwości uzyskania  efektów wzorniczych w druku filmowym w asortymencie jedwabiu sztucznego i jedwabiu naturalnego wzbogacających kolekcje na rok 1955 i 1956 o nowe koncepcje wzornicze (1954-56)
  2. Pisankarki ludowe projektują wzory na tkaniny przemysłowe. Metodyczny przebieg pracy (1956-57)  [wraz z Lidią Buczek]
  3. Wzory i koloryzacja na tkaninach zgrzebnych (1958)  [wraz z Anną Nikołajczuk]
  4. Zebranie danych dotyczących aktualnego katalogu tkanin obciągowych pod kontem ich przydatności dla potrzeb mebli tapicerowanych  (1963-64)
  5. Kolorystyka szkół podstawowych  (1965-66)  [wraz z Wojciechem Sadleyem]
  6. Sprecyzowanie  gam barwnych w sprzęcie gospodarstwa domowego (1967)
  7. Analiza czynników wpływających na wzornictwo światowe na przykładzie wybranych krajów.  Cz. I- Finlandia  (1968)
  8. Wrażeniowa kolorystyka wnętrz mieszkalnych (1972)
  9. Opracowanie tabel barwowych środowiska przyrodniczego (na przykładzie barw polskiego  pejzażu) (1973)
  10. Aktualne tendencje w kształtowaniu kolorystyki wnętrz mieszkalnych i ich elementów (1975)
  11. Barwa w architekturze osiedli (1976)
  12. Informator stosowania barwy w budownictwie mieszkaniowym.  Cz.I –  Omówienie zjawisk barwy w środowisku zurbanizowanym  (1980)
  13. Barwa i tkanina standardowa we wnętrzu mieszkalnym (badania wstępne) (1981-82)

Zobacz także:

Aleksandra Michalak-Lewińska w: http://slownikprojektantow.pl/projektant/105/

Date:
Do góry
blank

Instytut Wzornictwa Przemysłowego posiada ponad 70-letnie doświadczenie w upowszechnianiu i zarządzaniu wzornictwem oraz rozwojem nowego produktu. Prowadzi projekty badawcze w zakresie wzornictwa i ergonomii.

Kontakt

ul. Świętojerska 5/7
00-236 Warszawa
Godziny pracy Instytutu: 8:30 – 16:30

Sekretariat:
tel.  (22) 860 00 66
iwp@instytutwzornictwa.com

Social